De slash – regels voor het gebruik

Wat is een slash?

De slash wordt in verschillende situaties gebruikt en vervult in teksten uiteenlopende functies. Allereerst kan hij bepaalde voegwoorden vervangen (bijvoorbeeld of), alternatieven van elkaar scheiden (en/of) en het voorzetsel ‘per’ vervangen (bijvoorbeeld km/u).

Bij het gebruik van een slash moet je ook weten welke redactieregels voor spaties gelden. In sommige gevallen staat er een spatie na de slash of aan beide kanten ervan (bijvoorbeeld opvang / openbare kleuterschool of opvang/ openbare kleuterschool), terwijl je in andere gevallen geen spatie gebruikt (bijvoorbeeld en/of).

Wanneer gebruik je een slash?

Waarschijnlijk gebruik je de slash regelmatig en vaak volledig intuïtief. Weet je zeker dat je hem correct toepast?

In het Nederlands wordt de slash in verschillende vaste situaties gebruikt.

1. Ter vervanging van ‘of’. De slash scheidt alternatieve woorden of uitdrukkingen, bijvoorbeeld hoog/laag en boven/beneden.
2. Om de voegwoorden ‘en’ en ‘of’ te combineren of van elkaar te scheiden, bijvoorbeeld blauw en/of grijs, met de metro en/of de bus.
3. Om opeenvolgende perioden aan te geven, bijvoorbeeld schooljaar 2022/23 en schilderkunst uit de 19e/20e eeuw.
4. Om het einde van een versregel in een doorlopend geciteerd gedicht aan te geven, bijvoorbeeld: ‘De maan verlicht de stille nacht / De wind zingt zacht zijn eigen pracht’. De slash markeert hier de overgang naar de volgende versregel.
5. Ter vervanging van ‘per’ in numerieke waarden, bijvoorbeeld 10 g/l en 90 km/u.
6. Voor het noteren van gewone breuken, bijvoorbeeld ¼ fte en ¾ glas.
7. Voor het aanduiden van adressen, bijvoorbeeld Dorpsstraat 12/3 (de scheiding tussen huisnummer en appartementnummer).
8. Voor het noteren van dossier- en documentnummers, bijvoorbeeld ref.nr. AB-123/24.
9. Voor het markeren van buitenlandse afkortingen, bijvoorbeeld c/o (‘ter attentie van’ of ‘op het adres van’, uit het Engelse care of) en a/a (‘bij de stukken’, uit het Latijnse ad acta).
10. Om nummers van een dubbele publicatie-eenheid te scheiden, bijvoorbeeld deel 2/3 of andere bibliografische aanduidingen, zoals nr. 3/2019.

Wanneer gebruik je geen slash?

Soms wordt een slash verkeerd gebruikt. Dat gebeurt vooral wanneer iemand hem toepast in situaties die lijken op de gevallen waarin het teken wél correct is. Daardoor ontstaat gemakkelijk een fout. Je kunt die vermijden door de onderstaande regels te leren kennen.

Onjuist gebruik van de slash:

• datums schrijven, bijvoorbeeld 24/12/2022 – FOUT! (correct: 24-12-2022);
• gewone breuken met hele getallen schrijven – 1 ¼ (gebruik hiervoor een breuknotatie met een teller en noemer in superscript en subscript);
• het voegwoord ‘en’ vervangen, bijvoorbeeld Jan/Marie – FOUT! (correct: Jan-Marie of Jan en Marie, afhankelijk van de betekenis);
• een slash gebruiken in afkortingen van Nederlandse uitdrukkingen, bijvoorbeeld een zelfbedachte verkorting met een slash – FOUT! (gebruik de gangbare afkorting zonder slash).

Een slash met of zonder spatie – de regels

In sommige gevallen moet je naast een slash een spatie plaatsen, terwijl je dat in andere gevallen juist niet doet. Het kan extra lastig lijken dat de spatie niet alleen na de slash, maar ook ervoor kan staan. Toch is het eenvoudiger dan het lijkt.

Je hoeft maar 3 regels voor spaties te onthouden:

• gebruik geen spatie wanneer de slash losse cijfers of woorden van elkaar scheidt, bijvoorbeeld boven/beneden en 2022/23;
• plaats wel een spatie wanneer de slash een scheidende functie heeft tussen:
  – één woord en een uitdrukking of tussen twee uitdrukkingen, bijvoorbeeld overschrijving / creditcard,
  – geciteerde versregels, bijvoorbeeld ‘De maan verlicht de stille nacht / De wind zingt zacht zijn eigen pracht’;
• je mag een spatie aan de rechterkant van de slash plaatsen of aan beide kanten (ervoor en erna); het belangrijkste is dat je binnen de hele tekst consequent blijft.