Weduwen, wezen, hoerenkinderen en schoenmakers in teksten: wat betekenen ze?

Wat is tekstopmaak?

Daarbij gaat het onder meer om het lettertype, de tekengrootte, de tekststijl, de regelafstand, inspringingen en alinea’s, marges, kleuren, lijsten en nummeringen. Vaak wordt aangenomen dat tekst uitgevuld moet zijn en een regelafstand van 1,5 moet hebben. Meestal wordt een tekengrootte van 11 tot 14 punten gekozen.

Wat is zetwerk?

Het belangrijkste doel is prettig lezen en het voorkomen van ongewenste effecten, zoals weduwen, wezen, hoerenkinderen en schoenmakers. Bij het zetten van tekst moet je onder andere rekening houden met:

• de regellengte − te lange regels kunnen het lezen bemoeilijken, terwijl te korte regels de aandacht van de lezer kunnen versnipperen. Een gemiddelde regellengte van ongeveer 60 tot 70 tekens wordt aanbevolen, maar dit kan variëren afhankelijk van het lettertype en de tekengrootte.
• woordafbreking − woorden moeten op geschikte plaatsen worden afgebroken om onjuiste afbrekingen te voorkomen. Een voorbeeld van een slechte afbreking is wanneer één letter aan het einde van een regel staat en de rest van het woord naar de volgende regel gaat. Correcte woordafbreking is belangrijk voor de leesbaarheid.

Typografische fouten

Hieronder worden veelvoorkomende zetfouten met hun betekenis besproken. Controleer of ze in jouw teksten voorkomen.

Weduwe

Een typografische fout waarbij de laatste regel van een alinea alleen bovenaan een nieuwe pagina of kolom komt te staan. Een korte slotregel aan het einde van een alinea wordt ook wel een runt genoemd.

Hoerenkind

Een losse slotregel van een alinea die bovenaan een nieuwe pagina of kolom terechtkomt. In de Nederlandse typografie wordt hiervoor ook de term wees gebruikt, afhankelijk van de gehanteerde terminologie.

Wees

Een eerste regel van een nieuwe alinea die onderaan een pagina of kolom blijft staan, terwijl de rest van de alinea pas daarna volgt. Ook een losstaand kort woord aan het einde van een regel kan vanuit esthetisch oogpunt ongewenst zijn.

Schoenmaker

De eerste regel van een volgende alinea die nog onderaan de vorige pagina of kolom staat, terwijl de rest van de alinea naar de volgende pagina of kolom is verschoven.

Tekstopmaak en zetwerk op websites

Daarentegen komen losse voegwoorden aan het einde van een regel op websites regelmatig voor en worden ze meestal geaccepteerd. Als je dit toch wilt voorkomen, kunnen HTML-codes helpen. De belangrijkste en meest gebruikte codes voor tekstopmaak en zetwerk zijn:

• <h1> </h1> − kopniveau één;
• <h2> </h2> − kopniveau twee;
• <h3> </h3> − kopniveau drie;
•  <b> </b> − vetgedrukte tekst;
• <i> </i> − cursieve tekst;
• <u> </u> − onderstreepte tekst;
• <br> − overgang naar de volgende regel;
• <li> − item in een lijst;
• &nbsp; − vaste spatie;
• <wbr> − optionele afbreekmogelijkheid, alleen wanneer dat nodig is.

Hoewel webteksten anders worden opgemaakt dan teksten in documenten en drukwerk, is het belangrijk om aandacht te besteden aan hun uitstraling en weduwen, wezen, hoerenkinderen en schoenmakers te voorkomen.