Hoe schrijf je een scenario?

Wat is een scenario?

Een scenario bevat informatie over de personages, de dialogen die acteurs uitspreken en aanwijzingen over locaties, decors en andere details die nodig zijn om het idee van de auteur uit te voeren.

Een scenarist moet de regels voor het schrijven en correct opmaken van een tekst kennen, maar heeft vooral een goed verhaalidee nodig.

We hebben een praktische gids samengesteld over het schrijven van een scenario.

De opbouw van een scenario — de basis

Elk scenario is gebaseerd op een doordachte vertelstructuur en technische elementen die de praktische uitvoering mogelijk maken.

De structuur van het verhaal

Elke compositie moet een begin, midden en einde hebben. Deze regel, die Aristoteles meer dan 25 eeuwen geleden formuleerde, geldt nog steeds en is vrijwel onveranderd gebleven. De regel geldt ook voor het schrijven van scenario’s:

• het begin (de eerste akte), meestal de expositie genoemd — de lezer of kijker maakt kennis met het verhaal, de sfeer en het personage. Het is belangrijk dat de kijker een emotionele band met het personage ontwikkelt, bijvoorbeeld sympathie of medeleven;
• het middenstuk:
  ✓ het eerste keerpunt — het verhaal komt op gang en de hoofdpersoon krijgt een doel of opdracht;
  ✓ de tweede akte (de confrontatie) — de hoofdpersoon streeft zijn doel na en botst daarbij met de werkelijkheid en andere personages;
  ✓ het tweede keerpunt — de situatie krijgt een nieuwe betekenis, het mysterie wordt opgelost en de strijd komt ten einde;
• het einde (de derde akte), ook wel de finale genoemd — de lotgevallen van de personages worden afgerond en de hoofdpersoon ontdekt een waarheid over zichzelf en/of de wereld.

Technische elementen

Tijdens het schrijven van een scenario moet je ook rekening houden met twee belangrijke onderdelen van de opbouw. Ze vormen duidelijke aanwijzingen voor iedereen die meewerkt aan de uitvoering van je idee:

• regieaanwijzingen — aanwijzingen en toelichtingen voor het creëren van het juiste decor en de juiste sfeer, zoals beschrijvingen van de manier van spreken, het uiterlijk van personages en hun omgeving en de rekwisieten;
• dialogen — de tekst die wordt uitgesproken door de personages in je verhaal.

Hoe schrijf je een scenario? 3 belangrijke stappen

Een scenario schrijven is een proces dat je het beste in stappen kunt opdelen: van het eerste idee en de samenvatting tot de definitieve versie.

Een idee voor het verhaal

De basis van elk scenario is een idee. Heb je al een interessant verhaal in je hoofd? Geweldig. Zo niet, maar wil je kennismaken met het scenarioschrijven, dan vind je hieronder enkele beproefde manieren om inspiratie te vinden.

1. Analyseer de verhalen van familie en vrienden – vaak bevatten ze sterke emoties en drama die de basis kunnen vormen voor een boeiend scenario. Zorg in dat geval voor de anonimiteit van de personages en vermeld dat eventuele overeenkomsten met echte gebeurtenissen en personen berusten op toeval.
2. Laat je inspireren door echte gebeurtenissen uit de wereld – zowel actuele als historische. Lokale media, archieven en online informatiebronnen zijn uitstekende inspiratiebronnen. Je hoeft je niet te beperken tot het heden — een voorbeeld is Titanic, waarvan het scenario is gebaseerd op gebeurtenissen van meer dan een eeuw geleden.
3. Grijp naar literatuur – romans, reportages en biografieën bevatten vaak bruikbare motieven die je creatief kunt bewerken. Als je een specifiek verhaal wilt gebruiken, houd dan rekening met de auteursrechten: voor een bewerking heb je toestemming van de rechthebbende nodig.

De samenvatting

Voordat je aan de volledige versie van het scenario begint, zet je het verhaal overzichtelijk uiteen in drie korte vormen: een logline, synopsis en treatment.

Maak na de logline een synopsis: een korte samenvatting van het verhaal, verdeeld over de aktes en met twee belangrijke keerpunten per akte.

Werk vervolgens een treatment uit: een gedetailleerde beschrijving van de plot. Neem plotwendingen, de volgorde van gebeurtenissen, relaties tussen personages, hun motivaties en conflicten op. Laat dialogen achterwege — alleen belangrijke citaten mogen erin voorkomen.

Het scenario daadwerkelijk schrijven

Je hebt een idee en een voorlopig plan — nu is het tijd om het scenario echt te schrijven en het bestaande raamwerk uit te werken tot een volledige structuur van scènes en dialogen.

Houd rekening met enkele basisregels:

• noem alle personages;
• schrijf regieaanwijzingen kort en concreet. Schrijf niet dat ‘de zon achter de horizon is verdwenen en de lucht steeds donkerder blauw wordt’, maar gewoon dat het donker wordt;
• schrijf in de tegenwoordige tijd;
• deel de gebeurtenissen op in scènes. Elke verandering van locatie betekent een nieuwe scène;
• beschrijf alleen wat zichtbaar en hoorbaar is. Schrijf niet op wat een personage denkt.

Je hoeft niet met een grootse opening te beginnen. Als het einde en wat de hoofdpersoon overkomt voor jou het belangrijkst zijn, schrijf dan eerst de laatste scène en bedenk daarna de beelden die ernaartoe leiden.

Een scenario — voorbeeld

Hieronder staat een korte voorbeeldscène die laat zien hoe een correct opgemaakt scenario eruitziet.

Hoe ziet een filmscenario eruit — de vorm

Houd rekening met enkele belangrijke opmaakregels.

1. Gebruik Courier of Courier New, 12 pt.
2. Gebruik overal in het scenario dezelfde lettergrootte.
3. Gebruik enkele regelafstand.
4. Op de titelpagina staat de titel gecentreerd. De gegevens van de auteur, zoals naam en contactgegevens, komen onderaan te staan.
5. Paginanummers staan rechtsboven. Begin met nummeren op de tweede pagina.
6. Geef elke scène een kop die links uitgelijnd is, volledig in hoofdletters en begint met INT. of EXT. Vermeld ook de exacte locatie en het tijdstip van de dag.
7. Plaats de regieaanwijzingen onder de scènekop en schrijf ze als doorlopende tekst vanaf de linkermarge.
8. Schrijf de namen van personages in hoofdletters, vooral wanneer ze voor het eerst verschijnen, boven hun dialoog. Plaats de dialoog in een smallere, gecentreerde kolom volgens de gebruikelijke scenario-indeling.
9. Eventuele aanwijzingen voor de manier waarop een zin wordt uitgesproken, zet je tussen haakjes onder de naam van het personage.

De opmaak van een scenario is van groot belang. Ze laat de lezer vooral zien of hij met een professional of een beginner te maken heeft. Het kan gebeuren dat je scenario al na de eerste pagina wordt afgewezen wanneer je de opmaakregels niet volgt.

Zelfs als je verhaal de basis vormt voor een interessante film, krijgt niemand de kans het te ontdekken. In de filmwereld bepaalt de vorm vaak of een verhaal überhaupt wordt gelezen. Een veelgebruikte richtlijn is ongeveer één scriptpagina per minuut schermtijd.