Hoe schrijf je een recensie? De belangrijkste regels

Wat is een recensie?

Het begrip ‘recensie’ wordt meestal geassocieerd met een bespreking van een kunstwerk, maar dat is misleidend: je kunt ook technische of sportartikelen, een reis, een auto of een cosmeticaproduct recenseren. Eigenlijk kan vrijwel alles worden beoordeeld. Soms wordt zelfs een korte review op Google of een reactie over een product op de website van de fabrikant een recensie genoemd.

Een recensie hoeft bovendien geen geschreven tekst te zijn; ze kan ook de vorm aannemen van een mondelinge uiteenzetting, bijvoorbeeld een video op YouTube. In dit artikel richten we ons op geschreven recensies. De meeste adviezen kun je echter ook toepassen op ‘gesproken’ recensies, die qua opbouw en stijl meestal vergelijkbaar zijn.

In de praktijk betekent dit dat de regels voor het schrijven van een recensie grotendeels hetzelfde blijven, of je nu wilt weten hoe je een boek recenseert, hoe je een film recenseert of een ander product of evenement beoordeelt.

Hoe schrijf je een recensie? Basisregels

Er zijn geen vaste criteria waaraan een recensie moet voldoen. Dit teksttype behoort tot de journalistieke genres en is dus losser dan bijvoorbeeld wetenschappelijke teksten. Het laat de auteur veel ruimte om een eigen aanpak te kiezen. Toch zijn er enkele kenmerkende elementen die een recensie onderscheiden van andere teksten. Hoe schrijf je een recensie?

Een recensie moet bevatten:

• informatie over het besproken werk (een schets van het verhaal, een portret van de regisseur of auteur enzovoort);
• een beschrijving met elementen van analyse en interpretatie van de afzonderlijke onderdelen van het werk (acteerprestaties, muziekkeuze, camerawerk enzovoort);
• jouw beoordeling van het werk.

Kortom: een recensie moet zowel een subjectieve mening als objectieve kenmerken van het werk bevatten en de afzonderlijke elementen ervan bespreken en beoordelen. Meestal eindigt ze met een conclusie waarin je het gerecenseerde product wel of niet aanbeveelt. Een recensie moet doorgaans ook niet te lang zijn. Teksten van meer dan 5000 tekens inclusief spaties kom je eigenlijk alleen tegen in gespecialiseerde tijdschriften en vakbladen.

Hoe schrijf je een goede recensie?

Nu we hebben vastgesteld wat een recensie is, kunnen we bekijken hoe je er een goede schrijft. Hoe beoordeel je iets op een inhoudelijke en interessante manier? Hoe onderbouw je je mening overtuigend?

Bepaal je doelgroep

Neem even de tijd om na te denken over voor wie je tekst bedoeld is. Waar wordt je recensie gepubliceerd? Wie gaat haar lezen? Het is bijzonder belangrijk om je tekst de juiste toon en stijl te geven. Een recensie voor specialisten uit een bepaalde sector schrijf je anders dan een tekst voor leken of mensen die zich hobbymatig voor het onderwerp interesseren.

Een tekst voor specialisten mag vaktaal bevatten en langer en gedetailleerder zijn. Een recensie voor een jong publiek, bijvoorbeeld voor een schoolkrant, moet daarentegen toegankelijk en vlot zijn. Je stijl aanpassen aan je doelgroep is een van de belangrijkste vaardigheden bij het schrijven van recensies.

Denk na over de opbouw en structuur

Let op de logica van je betoog. De slechtste manier om een recensie te schrijven is een ongeordende ‘stroom van bewustzijn’: de ene losse zin en beoordeling na de andere. Je schrijft bijvoorbeeld eerst iets over het acteerwerk, daarna over het leven van de regisseur, vervolgens beoordeel je het geheel en daarna begin je plotseling over de soundtrack…

Chaos is nooit een goede leidraad. Plan daarom voordat je begint welke onderdelen in welke passage aan bod komen, zodat het geheel geordend, doordacht en logisch overkomt. Idealiter vloeien de volgende alinea’s voort uit de vorige.

Zorg er bij het schrijven voor dat je recensie een duidelijke inleiding, kern en afsluiting met conclusie heeft. Ook verbindingswoorden helpen je tekst te structureren, zoals ‘ten eerste (ten tweede, ten derde…)’, ‘daarentegen’, ‘aan de andere kant’, ‘echter’, ‘een ander probleem van het boek is…’, ‘een ander pluspunt van de film is…’ en ‘samenvattend’.

De standaardopbouw van een recensie

Als je niet weet hoe je je recensie moet ordenen, werkt de enigszins voorspelbare maar betrouwbare indeling altijd:

1. Eerste alinea: de inleiding – introductie van het werk (genre, auteur, jaar van uitgave of productie enzovoort).
2. Tweede alinea: beschrijving van het werk (schets van het verhaal, de thematiek en de stijl).
3. Derde alinea: sterke punten van het werk, dus wat goed gelukt is en wat je beviel.
4. Vierde alinea: zwakke punten van het werk, dus wat niet gelukt is en wat je niet beviel.
5. Vijfde alinea: de conclusie, oftewel de eindbeoordeling nadat je alle voor- en nadelen hebt afgewogen.

Deze indeling werkt zowel wanneer je een boek recenseert als wanneer je een film of serie bespreekt.

Vat het verhaal niet samen

Bedenk dat een recensie vooral bedoeld is voor mensen die het werk nog niet kennen en overwegen of ze het boek of de game willen kopen. Daarom moet je absoluut spoilers vermijden! Dat is een ongeschreven regel van elke recensent. Je wilt iemands kijk- of leeservaring toch niet verpesten?

Schrijf dus vrij algemeen over het verhaal en verklap onder geen beding het einde. Het volstaat om het uitgangspunt te schetsen: wat gebeurt er aan het begin en waarmee komt het verhaal op gang? Bespreek daarnaast de belangrijkste verhaallijnen.

Onderbouw je mening

Vermijd lege formuleringen als ‘het acteerwerk was waardeloos’ of ‘het boek was saai’. Ze zijn extreem subjectief en doen het werk tekort. De kunst van het recenseren bestaat erin je mening te staven met concrete argumenten. De lezer moet niet alleen weten wat je van het werk vindt, maar vooral waarom je het zo beoordeelt.

Hoe leer je goed argumenteren?

Een inhoudelijk sterke recensie kan niet uitsluitend uit subjectieve oordelen bestaan. Naast een beoordelende laag moet ze ook een informatieve laag bevatten: concrete informatie over het werk geven en de kenmerken ervan bespreken.

• Geef voorbeelden – dit is een eenvoudige en doeltreffende manier om je gelijk aan te tonen. Als je een boek verwijt dat het slecht geschreven is, citeer dan een passage. Als je schrijft dat een computerspel veel bugs bevat, beschrijf dan een concreet voorbeeld van zo’n fout.
• Gebruik retorische technieken – kennis van retorica kan bijzonder nuttig zijn voor een recensent. Denk ook terug aan de manier waarop je op school stellingen moest onderbouwen bij het schrijven van een betoog.
• Vergeet het ‘waarom?’ niet – controleer telkens wanneer je een mening of oordeel geeft of je recensie ook antwoord geeft op de vraag ‘waarom?’. Met andere woorden: bij elke mening hoort een argument, of meerdere argumenten.

Breid je woordenschat uit en leer synoniemen

Een veelgemaakte fout van recensenten is dat ze zich beperken tot basiswoorden als ‘goed’, ‘slecht’, ‘geniaal’, ‘waardeloos’, ‘saai’ en ‘geweldig’. De Nederlandse taal beschikt over een enorme woordenschat waarmee je bestaande zaken nauwkeurig kunt beschrijven. Filmbeelden kunnen impressionistisch zijn, muziek melancholisch en de taal van een roman compromisloos en rauw.

Als je zulke omschrijvingen lastig vindt, raadpleeg dan een synoniemenwoordenboek. Dat is goed voor je woordenschat. Lees ook recensies van andere auteurs en leer van betere schrijvers op hoeveel verschillende en kleurrijke manieren je de wereld kunt beschrijven.

Doe research

Probeer meer te weten te komen over het werk dat je recenseert en geef een deel van die kennis door aan je lezer. Lees je in en doe research. Wat schreven andere recensenten? Werd het werk goed ontvangen door het publiek? Wat inspireerde de makers van deze computerspel? Welke prijzen heeft de film gewonnen? Wie vertaalde het boek? Waarnaar verwijst de titel van het album?

Zo geef je niet alleen je eigen gevoelens en meningen door, maar ook objectieve feiten. Als je weet wat de makers, recensenten en internetgebruikers van het werk vinden, begrijp je het boek of de film beter, vooral wanneer die ingewikkeld is en je niet zeker weet of je hem goed interpreteert. Een interessant kijkje achter de schermen of een uitspraak van de auteur maakt je tekst bovendien rijker. Gebruik wel uitsluitend gecontroleerde informatie.

Hoe schrijf je een recensie? Kenmerken van een uitstekende recensie

Wil je je tekst nog verder verbeteren? Wil je een uitmuntend resultaat in plaats van een goed resultaat? Mooi! Hier zijn enkele tips waarmee je recensie eruit springt: adviezen voor gevorderde schrijvers.

Zorg voor een pakkende titel

De titel is het eerste element van je tekst dat de lezer ziet en hij bepaalt mede of die verder wil lezen. Zoek daarom naar een goed idee dat de aandacht trekt en nieuwsgierig maakt. Een recensie een intrigerende, zelfs uitdagende of provocerende titel geven is vooral belangrijk bij onlinepublicaties.

De titel is, naast de positie in zoekresultaten en de reputatie van de website, precies de factor die de lezer ertoe aanzet op jouw tekst te klikken. Je kunt de titel echter niet altijd zelf kiezen: alles hangt af van het format van het tijdschrift of platform. Vaak is de titel simpelweg de naam van het gerecenseerde product of kunstwerk.

Plaats het werk in context

Dit advies is vooral bedoeld voor gevorderde recensenten, want het vereist kennis, belezenheid en culturele bagage. Geen enkel werk bestaat in een vacuüm: boeken maken deel uit van de literatuur en films van de cinematografie. Hoe beter je de literatuur kent, hoe trefzekerder je een specifiek boek kunt bespreken; hoe meer je van film weet, hoe beter je een bepaalde film kunt beoordelen. Als je professioneel recensent of criticus wilt worden, moet je dus je kennis van het gekozen vakgebied verdiepen.

Die kennis helpt je om professionele, inhoudelijke en deskundige recensies te schrijven en je op te stellen als expert én gepassioneerde liefhebber van een kunstvorm. Dankzij je belezenheid kun je een recensie verrijken doordat je:

• verwijzingen naar andere werken en stromingen herkent en kunt aangeven waardoor de maker zich liet inspireren. Je kunt bepalen waarmee het werk vergelijkbaar is en aan welke andere werken het doet denken, bijvoorbeeld muzikale verwijzingen naar The Beatles herkennen;
• de stijl en het genre van het werk kunt definiëren (is het film noir of een postmoderne roman?);
• het werk breder kunt plaatsen binnen de traditie van het genre, bijvoorbeeld in relatie tot andere RPG’s, of binnen het oeuvre van de maker, zoals eerdere films van de regisseur. Zo kun je nagaan hoe vernieuwend en origineel het werk is ten opzichte van eerder werk;
• specialistische woordenschat en vakinhoudelijke en technische kennis kunt gebruiken, bijvoorbeeld om montage in een film of graphics in een computerspel te bespreken.

Probeer tot de kern door te dringen

Wat is de heilige graal van elke recensent? De essentie van een werk ontdekken. In je tekst vatten wat in het besproken werk het belangrijkst is en wat de eigenheid ervan bepaalt. Dat is niet eenvoudig, maar het is de moeite waard om het te proberen, al is het maar voor je eigen voldoening. De volgende vragen kunnen je op weg helpen:

• Wat onderscheidt het besproken werk van andere werken? Waarin schuilt de eigenheid?
• Vind je het werk belangrijk en relevant? Zo ja, waarom?
• Welke visie op de wereld of filosofie bevat het werk?
• Wat heeft het werk je geleerd en met welke inzichten laat het je achter?
• Waarin schuilt de schoonheid van het werk? Kun je die in één of twee zinnen definiëren of vatten?

Recenseer je een werk dat je bijzonder mislukt vindt? Probeer dan eveneens tot de kern door te dringen: tot de kern van het probleem. Ga na waardoor de film, het lied of het boek niet geslaagd is. Waar ontstond het grootste probleem? Vanaf welk onderdeel begon het geheel mis te lopen?

Toon betrokkenheid

De beste recensies zijn recensies waarin de passie en betrokkenheid van de auteur zichtbaar zijn; je voelt dat die zijn observaties over een werk echt met de wereld wilde delen. Daarom schrijf je het gemakkelijkst over een film of boek dat sterke emoties bij je heeft opgeroepen: omdat je het geweldig vond of juist helemaal niet.

Zelfs als het onderwerp je niet bijzonder interesseert, kun je proberen oprechte nieuwsgierigheid in jezelf wakker te maken. Dan lijkt de recensie bijna vanzelf te ontstaan.

Wees niet bang voor een persoonlijke stijl

Een recensie is een journalistiek genre, dus je kunt een luchtige stijl, humor en zelfs spreektaal gebruiken. De enige belangrijke uitzondering zijn recensies voor wetenschappelijke tijdschriften; die horen ingetogener te zijn. Overdrijf ook niet met informele uitdrukkingen in een tekst voor school, want je weet niet hoe je docent daarop reageert.

Afgezien van die twee gevallen is een recensie echter een luchtige tekst waarvan het lezen vooral plezierig moet zijn voor de lezer. Wees daarom niet bang voor ongewone ideeën en originele formuleringen. Je kunt proberen de lezer aan het lachen te maken of hem te verrassen met de vorm van je tekst. Alleen je eigen verbeelding en talent stellen grenzen.

Een recensie – voorbeeld

Vraag je je af hoe een goed geschreven recensie er in de praktijk uitziet? Hieronder vind je drie korte voorbeelden: een boekrecensie, een filmrecensie en een toneelrecensie. Ze laten zien hoe je beschrijving, beoordeling en argumenten kunt combineren.

Boekrecensie – voorbeeld

Filmrecensie – voorbeeld

Toneelrecensie – voorbeeld

We hopen dat deze korte gids over het schrijven van recensies je helpt om zelf een recensie te schrijven waar je volledig tevreden over bent.